مقدمه

شنوایی یکی از پنج حس اصلی ماست که نقش بسیار مهمی در رشد زبان، گفتار و ارتباطات اجتماعی ما دارد. نوزادان برای یادگیری حرف زدن و برقراری ارتباط نیاز دارند صداها را به‌درستی بشنوند. سه سال اول زندگی دوران طلایی رشد زبانی است و هرگونه تأخیر در شناسایی کم‌شنوایی می‌تواند تأثیرات جبران‌ناپذیری بر آینده کودک بگذارد.

شیوع کم‌شنوایی در نوزادان

مطالعات نشان می‌دهد که در کشورهای پیشرفته از هر ۱۰۰۰ نوزاد، یک کودک با کم‌شنوایی دائمی به دنیا می‌آید. در کشورهای کم‌درآمد یا متوسط و همچنین در نوزادانی که در بخش مراقبت‌های ویژه (NICU) بستری می‌شوند، این آمار بسیار بالاتر است.

با وجود اینکه درصد شیوع پایین به نظر می‌رسد اما پیامدهای آن می‌تواند برای خانواده و جامعه بسیار سنگین باشد، از مشکلات یادگیری و اجتماعی گرفته تا هزینه‌های بالای آموزشی و درمانی.

غربالگری شنوایی نوزادان چیست؟

غربالگری شنوایی همگانی نوزادان (UNHS) برنامه‌ای است که از اوایل دهه ۱۹۹۰ در بسیاری از کشورها اجرا شد. هدف این برنامه بررسی شنوایی همه نوزادان از همان روزهای آغازین زندگی است.

پژوهش‌ها نشان داده‌اند که غربالگری زودهنگام مزایای بسیار مهم و قابل توجهی دارد:

• شناسایی سریع‌تر و به‌موقع کم‌شنوایی و شروع زودتر مداخلات درمانی.

• استفاده به‌موقع از سمعک یا کاشت حلزون.

• رشد بهتر زبان، گفتار و سواد در کودکان.

• بهبود کیفیت زندگی و روابط اجتماعی.

• صرفه‌جویی در هزینه‌های آموزشی و درمانی در آینده. 

چه نوزادانی بیشتر در معرض خطر هستند؟

گرچه غربالگری باید برای همه نوزادان انجام شود، اما برخی بیشتر در معرض کم‌شنوایی هستند، از جمله:

• نوزادان نارس یا با وزن کم هنگام تولد.

• نوزادانی که هنگام بارداری، مادر دچار عفونت، فشار خون یا قند بالا بوده است.

• نوزادان با زردی بالا یا مشکلات تنفسی.

• نوزادانی که در NICU بستری می‌شوند.

• کودکانی با ناهنجاری‌های مادرزادی در سر و صورت یا سابقه بیماری‌های جدی.

روش‌های غربالگری شنوایی نوزادان

دو روش اصلی برای غربالگری نوزادان استفاده می‌شود:

1. OAE : بررسی فعالیت سلول‌های گوش داخلی.

2. ABR : ثبت فعالیت الکتریکی عصب شنوایی و ساقه مغز در برابر صدا.

این تست‌ها ساده و بدون درد هستند و بسته به میزان همکاری نوزاد ممکن است از چند دقیقه تا یک ساعت زمان ببرد. در صورت غیرطبیعی بودن نتیجه،براساس نظر ادیولوژیست و پزشک کودک، تست با یک فاصله زمانی مشخص مجددا تکرار می‌شود و سپس بررسی‌های تخصصی‌تر انجام می‌شود.

اهمیت مداخله زودهنگام

کودکانی که پیش از ۶ ماهگی شناسایی می‌شوند و مداخله درمانی دریافت می‌کنند، رشد زبانی تقریباً مشابهی با همسالان شنوای خود خواهند داشت. در مقابل، تأخیر در شناسایی باعث ضعف در زبان، خواندن، نوشتن و حتی مشکلات اجتماعی می‌شود.

سازمان‌های بین‌المللی هدفی به نام 1-3-6 تعیین کرده‌اند:

1. غربالگری تا ۱ ماهگی.

• غربالگری شنوایی نوزاد معمولاً در بیمارستان و در همان روزهای ابتدایی پس از تولد آغاز می‌شود. این غربالگری با دو تست اصلی انجام می‌شود: OAE و AABR . در بیشتر موارد ابتدا تست OAE در بدو تولد انجام می‌شود. بر اساس نتیجه این تست:

• اگر پاسخ طبیعی باشد، به والدین توصیه می‌شود در پایان یک ماهگی برای تکرار تست OAE و همچنین انجام تست AABR به شنوایی‌شناس مراجعه کنند.

• اگر نتیجه OAE مشکوک یا غیرطبیعی باشد، نوزاد یک هفته بعد برای تکرار تست فراخوانده می‌شود.

2. تشخیص قطعی تا ۳ ماهگی.

• اگر نتایج غربالگری اولیه نشان‌دهنده مشکل شنوایی باشد، نوزاد باید برای انجام تست‌های تشخیصی دقیق‌تر ارجاع داده شود. این تست‌ها شامل موارد زیر هستند:

• تمپانومتری

• TEOAE

• ABR 

• ASSR 

• انتخاب تست‌های تکمیلی توسط پزشک یا ادیولوژیست و بر اساس شرایط نوزاد و نتایج غربالگری اولیه انجام می‌شود. هدف این مرحله مشخص کردن میزان، نوع و الگوی کم‌شنوایی است.

3. شروع مداخله تا ۶ ماهگی.

پس از تشخیص قطعی، نباید زمان را از دست داد. مداخله‌های درمانی باید حداکثر تا شش ماهگی شروع شوند. این مداخلات می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

• تجویز و تنظیم سمعک مناسب برای کودک

• شروع جلسات تربیت شنیداری

• در صورت لزوم، بررسی و اقدام برای کاشت حلزون شنوایی

• ارائه مشاوره و آموزش به والدین برای حمایت بهتر از کودک

شروع سریع درمان و توانبخشی باعث می‌شود کودک بتواند زبان و گفتار را مانند همسالان خود یاد بگیرد و در آینده دچار مشکلات ارتباطی و تحصیلی نشود.

جمع‌بندی

غربالگری شنوایی نوزادان یک اقدام ساده اما حیاتی است که می‌تواند آینده فرزند شما را تغییر دهد. اگر نوزادتان تازه به دنیا آمده است، حتماً از پزشک یا بیمارستان درباره غربالگری شنوایی سؤال کنید. تشخیص زودهنگام کم‌شنوایی، اولین قدم برای داشتن زندگی سالم و موفق برای کودک شماست.

دسته بندی: اطفال و کودکان

نویسنده: ادیولوژیست نرگس رستمی

کارشناس ارشد شنوایی‌شناسی

فارغ التحصیل دانشگاه علوم پزشکی تهران